<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="es">
	<id>https://www.ecured.cu/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Indios_mambises_de_Yatera_%281868%E2%80%931895%29</id>
	<title>Indios mambises de Yatera (1868–1895) - Historial de revisiones</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://www.ecured.cu/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Indios_mambises_de_Yatera_%281868%E2%80%931895%29"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;action=history"/>
	<updated>2026-04-25T05:22:37Z</updated>
	<subtitle>Historial de revisiones para esta página en el wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.31.16</generator>
	<entry>
		<id>https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3628447&amp;oldid=prev</id>
		<title>Reynier idict en 19:16 4 feb 2020</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3628447&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-02-04T19:16:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 19:16 4 feb 2020&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l12&quot; &gt;Línea 12:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 12:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|ejecutores =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|ejecutores =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|organizaciones=&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|organizaciones=&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;'''Los indios mambises de yateras en las guerras por la independencia'''. Los indios de [[Yateras]] tienen sus antecedentes en dos zonas del oriente cubano: la población más numerosa, los Rojas, proceden de la comunidad del [[Caney]], en Santiago de Cuba, y encuentran refugio a finales del siglo XVIII en la zona de Tiguabos, pueblo que fue luego reconocido por las autoridades peninsulares como de indios. Esta emigración se produce prácticamente sin que se observen cruzamientos con otras familias y otros se entrelazan con los Pérez.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;'''Los indios mambises &lt;/del&gt;de &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;yateras en las guerras por &lt;/del&gt;la &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;independencia'''. Los indios &lt;/del&gt;de &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;[[Yateras]] tienen sus antecedentes &lt;/del&gt;en &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;dos zonas del oriente cubano: la población más numerosa&lt;/del&gt;, los &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Rojas&lt;/del&gt;, &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;proceden &lt;/del&gt;de &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;la comunidad del &lt;/del&gt;[[&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Caney&lt;/del&gt;]], &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;en Santiago &lt;/del&gt;de &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Cuba&lt;/del&gt;, y &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;encuentran refugio &lt;/del&gt;a &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;finales del siglo XVIII en la zona &lt;/del&gt;de &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Tiguabos, pueblo &lt;/del&gt;que &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;fue luego reconocido por &lt;/del&gt;las &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;autoridades peninsulares como de indios. Esta emigración se produce prácticamente sin que se observen cruzamientos con otras familias y otros se entrelazan con los Pérez&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;== Guerra grande y el conflicto &lt;/ins&gt;de &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;1879 y 1880 ==&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Cuando estalla &lt;/ins&gt;la &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Guerra &lt;/ins&gt;de &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;los Diez Años, &lt;/ins&gt;en &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;1868&lt;/ins&gt;, los &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;indios fueron sorprendidos por el conflicto armado que estremece la isla&lt;/ins&gt;, &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;aunque tardaron en llegar las noticias a las montañas &lt;/ins&gt;de [[&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Yateras&lt;/ins&gt;]], &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;muchas &lt;/ins&gt;de &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;ellas tergiversadas por los representantes coloniales. Dirigido por su cacique&lt;/ins&gt;, &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;al cual respetaban &lt;/ins&gt;y &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;acataban sus decisiones, habían participado en los asaltos &lt;/ins&gt;a &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;los palenques &lt;/ins&gt;de &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;esclavos &lt;/ins&gt;que &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;encontraron refugios en &lt;/ins&gt;las &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Cuchillas del Toa&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;La guerra grande y el conflicto de 1879 y 1880 &lt;/del&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Guerra del 68 &lt;/ins&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;div align=justify&amp;gt;Cuando estalla la Guerra de los Diez Años, en 1868, los indios fueron sorprendidos por el conflicto armado que estremece la isla, aunque tardaron en llegar las noticias a las montañas de [[Yateras]], muchas de ellas tergiversadas por los representantes coloniales. Dirigido por su cacique, al cual respetaban y acataban sus decisiones, habían participado en los asaltos a los palenques de esclavos que encontraron refugios en las Cuchillas del Toa.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== Guerra del 68 ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ante el conflicto que se inició, mantuvieron la posición de no inmiscuirse en la guerra, al desarrollarse la invasión a la región de Guantánamo por el general [[Máximo Gómez]] seguido de [[Antonio Maceo]], en [[1871]], la tea redentora llega a los cafetales franceses de [[Yateras]]. Estas circunstancias determinan que un número de indios se incorporen como voluntarios, y reciban de los propietarios del ejército español armas y la paga por los servicios.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ante el conflicto que se inició, mantuvieron la posición de no inmiscuirse en la guerra, al desarrollarse la invasión a la región de Guantánamo por el general [[Máximo Gómez]] seguido de [[Antonio Maceo]], en [[1871]], la tea redentora llega a los cafetales franceses de [[Yateras]]. Estas circunstancias determinan que un número de indios se incorporen como voluntarios, y reciban de los propietarios del ejército español armas y la paga por los servicios.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El [[25]] de [[julio]] de [[1875]] el general [[Antonio Maceo]] jefe de la División [[Cuba]], inicia una campaña por el territorio, se entrevista con voluntarios en los cafetales y deciden incorporarse a los mambises, en este sitio se incorpora con algunos hombres armados, Francisco Abad Rojas, alférez integrista. Maceo ordena a Abad que incendiara los cafetales Joven María y Dios Ayuda, indicación que cumple al pie de la letra.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El [[25]] de [[julio]] de [[1875]] el general [[Antonio Maceo]] jefe de la División [[Cuba]], inicia una campaña por el territorio, se entrevista con voluntarios en los cafetales y deciden incorporarse a los mambises, en este sitio se incorpora con algunos hombres armados, Francisco Abad Rojas, alférez integrista. Maceo ordena a Abad que incendiara los cafetales Joven María y Dios Ayuda, indicación que cumple al pie de la letra.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Entre los hombres de Abad Rojas se encuentra ramón Ramírez Suarez (después esposo de la patriota [[Cristina Pérez]]). En la jornada se incorpora el [[Alférez Félix Lescaille]], dueño de un cafetal, con gran influencia en la comunidad india, después peleo bajo el mando de Flor Crombet y fue escolta de [[Antonio Maceo]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Entre los hombres de Abad Rojas se encuentra ramón Ramírez Suarez (después esposo de la patriota [[Cristina Pérez]]). En la jornada se incorpora el [[Alférez Félix Lescaille]], dueño de un cafetal, con gran influencia en la comunidad india, después peleo bajo el mando de Flor Crombet y fue escolta de [[Antonio Maceo]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l26&quot; &gt;Línea 26:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 26:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Rescate de Mariana y María, heroínas mambises ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Rescate de Mariana y María, heroínas mambises ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Por esos días el servicio de inteligencia español obtuvo informaciones que revelaban la presencia en los montes del Toa de [[Mariana Grajales]] y [[María Cabrales]], madre y esposa, de [[Antonio Maceo]], quienes estaban acompañadas de otros familiares, sobre ellos se inicia una tenaz persecución a cargo de efectivos peninsulares.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Por esos días el servicio de inteligencia español obtuvo informaciones que revelaban la presencia en los montes del Toa de [[Mariana Grajales]] y [[María Cabrales]], madre y esposa, de [[Antonio Maceo]], quienes estaban acompañadas de otros familiares, sobre ellos se inicia una tenaz persecución a cargo de efectivos peninsulares.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mariana y maría fueron protegidas por la escolta que mandaba el capitán Manuel Romero y conducidas por el indio yaterano [[Juan Rojas]], quienes logran burlar la persecución mediante un movimiento continuo por los bosques de las Cuchillas del [[Toa]] y el norte de [[Caujerí]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Mariana y maría fueron protegidas por la escolta que mandaba el capitán Manuel Romero y conducidas por el indio yaterano [[Juan Rojas]], quienes logran burlar la persecución mediante un movimiento continuo por los bosques de las Cuchillas del [[Toa]] y el norte de [[Caujerí]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Al iniciarse nuevamente la guerra en [[1879]], [[Francisco Abad Rojas]] al frente de un grupo de indios entre ellos [[Carlos Rojas Ramírez]], Cancio, se levantaron en armas y el [[29]] de [[septiembre]] emboscan y aniquilan a seis guardias civiles en la Talanquera en san Andrés. Estos yateranos estuvieron después bajo el mando de [[José Maceo]]&amp;#160; y participaron en el último combate de la Guerra Chiquita, donde derrotaron al batallón de infantes de marina del Regimiento [[Isabel II]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Al iniciarse nuevamente la guerra en [[1879]], [[Francisco Abad Rojas]] al frente de un grupo de indios entre ellos [[Carlos Rojas Ramírez]], Cancio, se levantaron en armas y el [[29]] de [[septiembre]] emboscan y aniquilan a seis guardias civiles en la Talanquera en san Andrés. Estos yateranos estuvieron después bajo el mando de [[José Maceo]]&amp;#160; y participaron en el último combate de la Guerra Chiquita, donde derrotaron al batallón de infantes de marina del Regimiento [[Isabel II]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Los arduos años de entreguerras (&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;1880-1894&lt;/del&gt;) ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Los arduos años de entreguerras (&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;1880–1894&lt;/ins&gt;) ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Los indios mambises y voluntarios al servicio del colonialismo regresaron agotados a sus hogares, los primeros sin ningún tipo de recurso, los segundos con una limitada cantidad de dinero, ambos encontraron un cuadro desolador en las familias: los cultivos abandonados, los potreros casi sin animales, y algunos habían perdidos sus trabajo, ya dentro de sus casa se percataron de que el hambre y las enfermedades habían provocado la muerte de sus infantes y ancianos.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Los indios mambises y voluntarios al servicio del colonialismo regresaron agotados a sus hogares, los primeros sin ningún tipo de recurso, los segundos con una limitada cantidad de dinero, ambos encontraron un cuadro desolador en las familias: los cultivos abandonados, los potreros casi sin animales, y algunos habían perdidos sus trabajo, ya dentro de sus casa se percataron de que el hambre y las enfermedades habían provocado la muerte de sus infantes y ancianos.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;La dispersa&amp;#160; comunidad india de Yateras y Caujerí, no poseía patrones de referencia sólidos en lo que respecta a estas autoridades, y era para ellos hasta cierto grado un reflejo y prolongación de su propia forma de vida comunitaria.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;La dispersa&amp;#160; comunidad india de Yateras y Caujerí, no poseía patrones de referencia sólidos en lo que respecta a estas autoridades, y era para ellos hasta cierto grado un reflejo y prolongación de su propia forma de vida comunitaria.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Guerra de 1895 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Guerra de 1895 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Años antes de que estallara la guerra, con el pretexto de defender la zona de bandoleros que incursionaban las propiedades los hermanos Lescaille crearon el cuerpo de los Voluntarios de Yateras, siendo presionados los indios para que se incorporaran y como resultado ingresaron en estas filas un grupo numeroso de ellos. Esta unidad combativa tenía la misión de perseguir y capturar a individuos considerados fuera de la ley. En la preparación militar que se organizaba se destaca Ezequiel Rojas Ramírez, propietario de un cafetal en La Alegría y considerado Cacique Menor de [[Arroyo Bueno]] y [[Bernardo]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Años antes de que estallara la guerra, con el pretexto de defender la zona de bandoleros que incursionaban las propiedades los hermanos Lescaille crearon el cuerpo de los Voluntarios de Yateras, siendo presionados los indios para que se incorporaran y como resultado ingresaron en estas filas un grupo numeroso de ellos. Esta unidad combativa tenía la misión de perseguir y capturar a individuos considerados fuera de la ley. En la preparación militar que se organizaba se destaca Ezequiel Rojas Ramírez, propietario de un cafetal en La Alegría y considerado Cacique Menor de [[Arroyo Bueno]] y [[Bernardo]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Reorganizan los mandos de las pequeñas unidades, entregan fusiles y asignan los reclutados en pelotones mixtos, indios y pobladores en general, quienes tenían la misión de defender la zona cafetalera, la base de operaciones donde radicaba la jefatura de la capitanía se ubica en el caserío de [[Felicidad]]. &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Reorganizan los mandos de las pequeñas unidades, entregan fusiles y asignan los reclutados en pelotones mixtos, indios y pobladores en general, quienes tenían la misión de defender la zona cafetalera, la base de operaciones donde radicaba la jefatura de la capitanía se ubica en el caserío de [[Felicidad]]. &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El cacique [[José Francisco Rojas]], ex sargento mambí del [[68]], también presionado, dio su consentimiento de incorporarse a los Voluntarios de Yateras, solo se limitó con sus hombres más cercanos a realizar guardias en las proximidades de su propiedad, momento en que Ezequiel es ascendido a alférez , en realidad ambicionaba a convertirse en el cacique de los indios de [[Yateras]]. &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El cacique [[José Francisco Rojas]], ex sargento mambí del [[68]], también presionado, dio su consentimiento de incorporarse a los Voluntarios de Yateras, solo se limitó con sus hombres más cercanos a realizar guardias en las proximidades de su propiedad, momento en que Ezequiel es ascendido a alférez , en realidad ambicionaba a convertirse en el cacique de los indios de [[Yateras]]. &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l40&quot; &gt;Línea 40:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 48:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Boletin “[[Cajobabo]]” Volumen doble No. 1/2017 y No. 2 /2018&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Boletin “[[Cajobabo]]” Volumen doble No. 1/2017 y No. 2 /2018&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Historia de la localidad&lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría: &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Hecho Histórico&lt;/del&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Reynier idict</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3628439&amp;oldid=prev</id>
		<title>Reynier idict: Reynier idict trasladó la página Indios Mambises Yateranos a Indios mambises de Yatera (1868–1895)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3628439&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-02-04T19:15:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Reynier idict trasladó la página &lt;a href=&quot;/index.php?title=Indios_Mambises_Yateranos&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;Indios Mambises Yateranos (la página no existe)&quot;&gt;Indios Mambises Yateranos&lt;/a&gt; a &lt;a href=&quot;/Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&quot; title=&quot;Indios mambises de Yatera (1868–1895)&quot;&gt;Indios mambises de Yatera (1868–1895)&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 19:15 4 feb 2020&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-notice&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-diff-empty&quot;&gt;(Sin diferencias)&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Reynier idict</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3622162&amp;oldid=prev</id>
		<title>Yateras1 jc en 15:43 30 ene 2020</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3622162&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-01-30T15:43:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 15:43 30 ene 2020&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l14&quot; &gt;Línea 14:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 14:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;div align=justify&amp;gt;&lt;/del&gt;'''Los indios mambises de yateras en las guerras por la independencia'''. Los indios de [[Yateras]] tienen sus antecedentes en dos zonas del oriente cubano: la población más numerosa, los Rojas, proceden de la comunidad del [[Caney]], en Santiago de Cuba, y encuentran refugio a finales del siglo XVIII en la zona de Tiguabos, pueblo que fue luego reconocido por las autoridades peninsulares como de indios. Esta emigración se produce prácticamente sin que se observen cruzamientos con otras familias y otros se entrelazan con los Pérez.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''Los indios mambises de yateras en las guerras por la independencia'''. Los indios de [[Yateras]] tienen sus antecedentes en dos zonas del oriente cubano: la población más numerosa, los Rojas, proceden de la comunidad del [[Caney]], en Santiago de Cuba, y encuentran refugio a finales del siglo XVIII en la zona de Tiguabos, pueblo que fue luego reconocido por las autoridades peninsulares como de indios. Esta emigración se produce prácticamente sin que se observen cruzamientos con otras familias y otros se entrelazan con los Pérez.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== La guerra grande y el conflicto de 1879 y 1880 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== La guerra grande y el conflicto de 1879 y 1880 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Cuando estalla la Guerra de los Diez Años, en 1868, los indios fueron sorprendidos por el conflicto armado que estremece la isla, aunque tardaron en llegar las noticias a las montañas de [[Yateras]], muchas de ellas tergiversadas por los representantes coloniales. Dirigido por su cacique, al cual respetaban y acataban sus decisiones, habían participado en los asaltos a los palenques de esclavos que encontraron refugios en las Cuchillas del Toa.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;div align=justify&amp;gt;&lt;/ins&gt;Cuando estalla la Guerra de los Diez Años, en 1868, los indios fueron sorprendidos por el conflicto armado que estremece la isla, aunque tardaron en llegar las noticias a las montañas de [[Yateras]], muchas de ellas tergiversadas por los representantes coloniales. Dirigido por su cacique, al cual respetaban y acataban sus decisiones, habían participado en los asaltos a los palenques de esclavos que encontraron refugios en las Cuchillas del Toa.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Guerra del 68 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Guerra del 68 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Yateras1 jc</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3622159&amp;oldid=prev</id>
		<title>Yateras1 jc en 15:43 30 ene 2020</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3622159&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-01-30T15:43:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 15:43 30 ene 2020&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l14&quot; &gt;Línea 14:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 14:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''Los indios mambises de yateras en las guerras por la independencia'''. Los indios de [[Yateras]] tienen sus antecedentes en dos zonas del oriente cubano: la población más numerosa, los Rojas, proceden de la comunidad del [[Caney]], en Santiago de Cuba, y encuentran refugio a finales del siglo XVIII en la zona de Tiguabos, pueblo que fue luego reconocido por las autoridades peninsulares como de indios. Esta emigración se produce prácticamente sin que se observen cruzamientos con otras familias y otros se entrelazan con los Pérez.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;div align=justify&amp;gt;&lt;/ins&gt;'''Los indios mambises de yateras en las guerras por la independencia'''. Los indios de [[Yateras]] tienen sus antecedentes en dos zonas del oriente cubano: la población más numerosa, los Rojas, proceden de la comunidad del [[Caney]], en Santiago de Cuba, y encuentran refugio a finales del siglo XVIII en la zona de Tiguabos, pueblo que fue luego reconocido por las autoridades peninsulares como de indios. Esta emigración se produce prácticamente sin que se observen cruzamientos con otras familias y otros se entrelazan con los Pérez.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== La guerra grande y el conflicto de 1879 y 1880 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== La guerra grande y el conflicto de 1879 y 1880 ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Yateras1 jc</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3621468&amp;oldid=prev</id>
		<title>Heriberto.romero en 21:58 29 ene 2020</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3621468&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-01-29T21:58:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 21:58 29 ene 2020&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot; &gt;Línea 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Ficha_Hecho_Histórico&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Ficha_Hecho_Histórico&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|hecho= &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Los indios mambises de Yateras en las guerras por la independencia&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|hecho= &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Indios Mambises Yateranos&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|imagen = Mapa ind mamb.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|imagen = Mapa ind mamb.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|pie = &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|pie = &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Heriberto.romero</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3621462&amp;oldid=prev</id>
		<title>Heriberto.romero en 21:56 29 ene 2020</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3621462&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-01-29T21:56:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 21:56 29 ene 2020&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot; &gt;Línea 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Ficha_Hecho_Histórico&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Ficha_Hecho_Histórico&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|hecho= Los indios mambises de Yateras en las guerras por la independencia&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|hecho= Los indios mambises de Yateras en las guerras por la independencia&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|imagen = &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Mapa_ind_mamb&lt;/del&gt;.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|imagen = &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Mapa ind mamb&lt;/ins&gt;.jpg&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|pie = &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|pie = &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|fecha= [[1868]]-[[1895]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|fecha= [[1868]]-[[1895]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Heriberto.romero</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3621457&amp;oldid=prev</id>
		<title>Heriberto.romero: Página creada con «{{Ficha_Hecho_Histórico |hecho= Los indios mambises de Yateras en las guerras por la independencia |imagen = Mapa_ind_mamb.jpg |pie =  |fecha= 1868-1895 |resumen=…»</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.ecured.cu/index.php?title=Indios_mambises_de_Yatera_(1868%E2%80%931895)&amp;diff=3621457&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-01-29T21:55:38Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «{{Ficha_Hecho_Histórico |hecho= Los indios mambises de Yateras en las guerras por la independencia |imagen = Mapa_ind_mamb.jpg |pie =  |fecha= &lt;a href=&quot;/1868&quot; title=&quot;1868&quot;&gt;1868&lt;/a&gt;-&lt;a href=&quot;/1895&quot; title=&quot;1895&quot;&gt;1895&lt;/a&gt; |resumen=…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Ficha_Hecho_Histórico&lt;br /&gt;
|hecho= Los indios mambises de Yateras en las guerras por la independencia&lt;br /&gt;
|imagen = Mapa_ind_mamb.jpg&lt;br /&gt;
|pie = &lt;br /&gt;
|fecha= [[1868]]-[[1895]]&lt;br /&gt;
|resumen=&lt;br /&gt;
|resultado=&lt;br /&gt;
|consecuencias=&lt;br /&gt;
|países =&lt;br /&gt;
|lugar= yateras&lt;br /&gt;
|líderes =&lt;br /&gt;
|ejecutores =&lt;br /&gt;
|organizaciones=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Los indios mambises de yateras en las guerras por la independencia'''. Los indios de [[Yateras]] tienen sus antecedentes en dos zonas del oriente cubano: la población más numerosa, los Rojas, proceden de la comunidad del [[Caney]], en Santiago de Cuba, y encuentran refugio a finales del siglo XVIII en la zona de Tiguabos, pueblo que fue luego reconocido por las autoridades peninsulares como de indios. Esta emigración se produce prácticamente sin que se observen cruzamientos con otras familias y otros se entrelazan con los Pérez.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== La guerra grande y el conflicto de 1879 y 1880 ==&lt;br /&gt;
Cuando estalla la Guerra de los Diez Años, en 1868, los indios fueron sorprendidos por el conflicto armado que estremece la isla, aunque tardaron en llegar las noticias a las montañas de [[Yateras]], muchas de ellas tergiversadas por los representantes coloniales. Dirigido por su cacique, al cual respetaban y acataban sus decisiones, habían participado en los asaltos a los palenques de esclavos que encontraron refugios en las Cuchillas del Toa.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Guerra del 68 ==&lt;br /&gt;
Ante el conflicto que se inició, mantuvieron la posición de no inmiscuirse en la guerra, al desarrollarse la invasión a la región de Guantánamo por el general [[Máximo Gómez]] seguido de [[Antonio Maceo]], en [[1871]], la tea redentora llega a los cafetales franceses de [[Yateras]]. Estas circunstancias determinan que un número de indios se incorporen como voluntarios, y reciban de los propietarios del ejército español armas y la paga por los servicios.&lt;br /&gt;
El [[25]] de [[julio]] de [[1875]] el general [[Antonio Maceo]] jefe de la División [[Cuba]], inicia una campaña por el territorio, se entrevista con voluntarios en los cafetales y deciden incorporarse a los mambises, en este sitio se incorpora con algunos hombres armados, Francisco Abad Rojas, alférez integrista. Maceo ordena a Abad que incendiara los cafetales Joven María y Dios Ayuda, indicación que cumple al pie de la letra.&lt;br /&gt;
Entre los hombres de Abad Rojas se encuentra ramón Ramírez Suarez (después esposo de la patriota [[Cristina Pérez]]). En la jornada se incorpora el [[Alférez Félix Lescaille]], dueño de un cafetal, con gran influencia en la comunidad india, después peleo bajo el mando de Flor Crombet y fue escolta de [[Antonio Maceo]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Rescate de Mariana y María, heroínas mambises ==&lt;br /&gt;
Por esos días el servicio de inteligencia español obtuvo informaciones que revelaban la presencia en los montes del Toa de [[Mariana Grajales]] y [[María Cabrales]], madre y esposa, de [[Antonio Maceo]], quienes estaban acompañadas de otros familiares, sobre ellos se inicia una tenaz persecución a cargo de efectivos peninsulares.&lt;br /&gt;
Mariana y maría fueron protegidas por la escolta que mandaba el capitán Manuel Romero y conducidas por el indio yaterano [[Juan Rojas]], quienes logran burlar la persecución mediante un movimiento continuo por los bosques de las Cuchillas del [[Toa]] y el norte de [[Caujerí]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Al iniciarse nuevamente la guerra en [[1879]], [[Francisco Abad Rojas]] al frente de un grupo de indios entre ellos [[Carlos Rojas Ramírez]], Cancio, se levantaron en armas y el [[29]] de [[septiembre]] emboscan y aniquilan a seis guardias civiles en la Talanquera en san Andrés. Estos yateranos estuvieron después bajo el mando de [[José Maceo]]  y participaron en el último combate de la Guerra Chiquita, donde derrotaron al batallón de infantes de marina del Regimiento [[Isabel II]].&lt;br /&gt;
== Los arduos años de entreguerras (1880-1894) ==&lt;br /&gt;
Los indios mambises y voluntarios al servicio del colonialismo regresaron agotados a sus hogares, los primeros sin ningún tipo de recurso, los segundos con una limitada cantidad de dinero, ambos encontraron un cuadro desolador en las familias: los cultivos abandonados, los potreros casi sin animales, y algunos habían perdidos sus trabajo, ya dentro de sus casa se percataron de que el hambre y las enfermedades habían provocado la muerte de sus infantes y ancianos.&lt;br /&gt;
La dispersa  comunidad india de Yateras y Caujerí, no poseía patrones de referencia sólidos en lo que respecta a estas autoridades, y era para ellos hasta cierto grado un reflejo y prolongación de su propia forma de vida comunitaria.&lt;br /&gt;
== Guerra de 1895 ==&lt;br /&gt;
Años antes de que estallara la guerra, con el pretexto de defender la zona de bandoleros que incursionaban las propiedades los hermanos Lescaille crearon el cuerpo de los Voluntarios de Yateras, siendo presionados los indios para que se incorporaran y como resultado ingresaron en estas filas un grupo numeroso de ellos. Esta unidad combativa tenía la misión de perseguir y capturar a individuos considerados fuera de la ley. En la preparación militar que se organizaba se destaca Ezequiel Rojas Ramírez, propietario de un cafetal en La Alegría y considerado Cacique Menor de [[Arroyo Bueno]] y [[Bernardo]].&lt;br /&gt;
Reorganizan los mandos de las pequeñas unidades, entregan fusiles y asignan los reclutados en pelotones mixtos, indios y pobladores en general, quienes tenían la misión de defender la zona cafetalera, la base de operaciones donde radicaba la jefatura de la capitanía se ubica en el caserío de [[Felicidad]]. &lt;br /&gt;
El cacique [[José Francisco Rojas]], ex sargento mambí del [[68]], también presionado, dio su consentimiento de incorporarse a los Voluntarios de Yateras, solo se limitó con sus hombres más cercanos a realizar guardias en las proximidades de su propiedad, momento en que Ezequiel es ascendido a alférez , en realidad ambicionaba a convertirse en el cacique de los indios de [[Yateras]]. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Fuente ==&lt;br /&gt;
Boletin “[[Cajobabo]]” Volumen doble No. 1/2017 y No. 2 /2018&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categoría: Hecho Histórico]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Heriberto.romero</name></author>
		
	</entry>
</feed>